شهید غسان کنفانی رمان نویسی که زن را نماد مقاومت ناممکن در دوران سخت فلسطین می داند

 

در مطالعات ادبی جهان اسلام، ادبیات فلسطین به دلیل اوضاع استراتژیک، بحرانی و حساس این خطه از جهان اسلام که مولود تاریخ شصت و چند ساله ی اشغال، مبارزه و مقاومت آن سامان است، در نگاه ناقدان این حوزه از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. این شهید رمان نویس مبارز فلسطینی در میان سایر رمان نویسان جهان عرب به طور بسیار پر رنگ شگرد بیانی نماد گرایی در آثارش دارد.

هر چند به باور نگارندگان، هیچ گاه و در هیچ یک از عرصه های مطالعاتی، برجسته کردن عنصر شخصیتی زن و پرداختن جداگانه به آن، اگر از شائبه نگاه تبعیض آمیز جنسیتی هم مبرا باشد، چندان انسانی، خوشایند و سازنده نیست و اصولا هر نوع نگاه جداگانه به زن اگر مسبوق به انسان پنداری وی نباشد ممکن است منجر به شیء پنداری او شود: با این حال مطالعه ی شخصیت زن در چند رمان یک نویسنده مرد فلسطینی به عنوان عنصری مستقل و متمایز از شخصیت های دیگر آن و بررسی نگاه اغلب نمادینی که در آن به این جنسیت شده است، از محدوده ی پژوهشی انتقادی فراتر نمی رود که تلاش دارد چرایی غلبه این نوع نگاه در رمان های غسان کنفانی (به عنوان یک نویسنده مرد) و اشکالات فنی ناشی از آن را به بوته نقد و نظر بکشد.

اصولا برای نظریه پردازان عرصه ی ادبیات داستانی عربی روشن است که «شخصیت زن فلسطینی در اغلب رمان های فلسطینی منتشر شده در بین سال های 1965-1982 (دهه های شصت و هفتاد قرن بیستم[1]) به استثنای مواردی کم شمارتر از انگشتان یک دست، هم در پیوندی عمیق با مسائل و مشکلات وطن خویش بوده و هم کم و بیش نماد سرزمین فلسطین یا خود فلسطین بوده است»

یکی از نویسندگانی که این پدیده یعنی نمادین ساختن شخصیت زن به نماد خاک، میهن و ملت، بیشترین حجم ظهور و بروز را در میان دستاوردهای ادبی و به ویژه رمان های وی داشته است، غسان کنفانی رمان نویس و منتقد پرآوازه ی فلسطینی می باشد. شخصیت زن در رمان های وی غالبا در میان دو سطح در نوسان است: یا همگام و هم سطح با شخصیت های مردانه در حوادث و صحنه های رمان ها حضور دارد مانند «مریم» در «چه برایتان مانده؟» و یا کم و بیش بر شخصیت های مرد پیشی گرفته و ابتکار عمل را در خلق و هدایت حوادث و افکار اثر در دست گرفته است؛ مانند شخصیت «ام سعد» در رمانی به همین نام. در هر دو سطح، زن رمان های کنفانی معادلی زیبایی شناسانه برای کشور فلسطین است و نماینده ی مرحله ی معینی از تاریخ مبارزاتی آن سامان با جنبش صهیونیسم (الصالح، 2004: 90).

البته از نظر برخی منتقدان از جمله عزت ملا ابراهیمی و آزاد مونسی، کنفانی گرایشی بیش از حد لزوم به استفاده از شگرد نمادگرایی درباره شخصیت های زن داشته است. در غالب رمان های غسان کنفانی زن نماد مقاومت ناممکن در دورانی سخت است.

برگرفته از مقاله "تحلیل نمادهای زنانه در رمان های غسان کنفانی"، عزت ملاابراهیمی، آزاد مونسی، زن در فرهنگ و هنر، دوره 4، شماره 1، بهار 1391: 25-44

---

[1]- تمام آثار غسان کنفانی نیز در همین دو دهه ی پرتلاطم جهان عرب به ویژه در دهه ی شصت انتشار یافته است.

منبع : http://intelligent-karoon.rozblog.comادامه مطـــلب در منبع...